Ελληνικό και Ιταλικό Πάσχα. Ομοιότητες και διαφορές

Είμαστε στη Μεγάλη Εβδομάδα, οπότε θεωρώ ότι είναι μια εξαιρετική ευκαιρία να μιλήσουμε πασχαλινά έθιμα της Ελλάδας και της Ιταλίας και να ανακαλύψουμε μαζί τις ομοιότητες και διαφορές του Ελληνικού και του Ιταλικού Πάσχα, που φέτος τυχαίνει και συμπίπτουν. Κατ’ αρχάς οφείλω να επισημαίνω το γεγονός ότι οι Ιταλοί είναι κατά πλειοψηφία Χριστιανοί Καθολικοί ενώ οι Έλληνες είμαστε κυρίως Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν διαφορές και στο τελετουργικό αλλά και στον τρόπο υπολογισμού του Πάσχα, γι αυτό και αρκετές φορές οι δύο γιορτές δε συμπίπτουν. Το Πάσχα σύμφωνα με τη Χριστιανική παράδοση γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας (δηλαδή την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο του Μαρτίου. Και αν αναρωτιέσαι γιατί υπάρχουν διαφορές στον υπολογισμό του Πάσχα θα σου πω ότι οι διαφορές οφείλονται στη χρήση των δυο διαφορετικών ημερολογίων για τον υπολογισμό της πανσελήνου  Οι Καθολικοί χρησιμοποιούν το νέο,Γρηγοριανό Ημερολόγιο για τον υπολογισμό του Πάσχα αλλά οι Ορθόδοξοι συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το παλιό, Ιουλιανό Ημερολόγιο για το σκοπό αυτό.

( Ένα ενδιαφέρον γεγονός είναι ότι για τον εορτασμό των Χριστουγέννων οι Έλληνες Ορθόδοξοι ακολουθούμε το νέο ημερολόγιο, γι αυτό και τα εορτάζουμε στις 25 Δεκεμβρίου, ενώ οι υπόλοιποι Ορθόδοξοι λαοί που ακολουθούν το παλιό ημερολόγιο γιορτάζουν τα Χριστούγεννα στις 6 Ιανουαρίου.)

Στην Ελλάδα το Πάσχα γιορτάζεται με μεγάλη τιμή. Θεωρείται τόσο σημαντική γιορτή όσο τα Χριστούγεννα, με πολλά έθιμα και παραδόσεις να το συνοδεύουν, με αποτέλεσμα να γιορτάζεται από όλους. Από μικροί έχουμε μάθει να αγαπάμε αυτή τη γιορτή και να την περιμένουμε με ανυπομονησία, αφού συνοδευόταν από τα πατροπαράδοτα δώρα από οικογένεια και νονούς και από διακοπές δύο εβδομάδων από το σχολείο.  Στην Ιταλία αντίθετα δεν έχει τόση βαρύτητα ως γιορτή, την τιμούν περισσότερο οι ιδιαίτερα θρησκευόμενοι. Για τους υπόλοιπους, ειδικά για τους νέους, έχει μεγαλύτερη σημασία η Δευτέρα του Πάσχα, η λεγόμενη lunedì d’Angelo ή Pasquetta, οπότε και είθισται οι νέοι να διοργανώνουν τις πρώτες εξορμήσεις στην εξοχή για πικ-νικ ή ψησίματα. Όπως καταλαβαίνεις το Πάσχα στην Ιταλία δεν είναι ιδιαίτερα οικογενειακή γιορτή, μάλιστα υπάρχει και το ρητό “Natale con I tuoi, Pasqua con chi vuoi” δηλαδή Χριστούγεννα με τους δικούς σου, Πάσχα με όποιον θέλεις . Σε κάθε περίπτωση όμως και στην Ιταλία υπάρχουν πασχαλινά έθιμα τα οποία έμαθα και θέλω να μοιραστώ μαζί σου.

Θα ξεκινήσω από τη Σαρακοστή. Όπως ξέρεις, στην Ελλάδα η περίοδος της Σαρακοστής ξεκινά πάντα με την Καθαρά Δευτέρα και δεν προβλέπει την κατανάλωση τροφών που προέρχονται από ζώα, ενώ τις Τετάρτες και Παρασκευές η νηστεία γίνεται αυστηρότερη καθώς δεν επιτρέπεται ούτε η κατανάλωση λαδιού. Στην Ιταλία η Σαρακοστή ξεκινάει Τετάρτη. Η τελευταία μέρα του Καρναβαλιού είναι την Τρίτη η οποία λέγεται Martedì grasso (παχιά Τρίτη) για να ακολουθήσει η Mercoledì delle ceneri  (Τετάρτη των σταχτών). Η νηστεία και στην Ιταλία δεν προβλέπει την κατανάλωση τροφών που προέρχονται από ζώα αλλά προβλέπεται η κατανάλωση ψαριού τις Παρασκευές.

Η Μεγάλη Εβδομάδα αποτελεί την κορύφωση των πασχαλινών εορτασμών. Η Εβδομάδα ξεκινά την Κυριακή των Βαΐων όποτε και στις δύο χώρες γίνεται η καθιερωμένη Λειτουργία και στους πιστούς μοιράζονται τα «βάγια» . Η διαφορά είναι ότι ενώ στην Ελλάδα τα «βάγια» είναι κλαδί δάφνης στην Ιταλία οι πιστοί λαμβάνουν ένα κλαδί  ελιάς.

Οι Ιταλοί δε βάφουν τα αυγά τη Μεγάλη Πέμπτη, δεν έχουν γενικότερα αυτό το έθιμο. Τα αυγά ως σύμβολο υπάρχουν και στην Ιταλία  με τη διαφορά ότι στην Ιταλία τα πασχαλινά αυγά είναι σοκολατένια (αυτή την περίοδο όλα τα ζαχαροπλαστεία και σούπερ μάρκετ είναι γεμάτα σοκολατένια αυγά) και δε δωρίζονται μόνο στα παιδιά αλλά και στα μεγαλύτερα παιδιά. Επίσης  οι Ιταλοί δε φτιάχνουν τσουρέκια. Το παραδοσιακό τους πασχαλινό γλυκό είναι η colomba (που σημαίνει περιστέρα) ένα είδος γλυκού ψωμιού, που θυμίζει το τσουρέκι στη σύσταση χωρίς όμως να είναι ακριβώς το ίδιο, με μία γλάσα από αμύγδαλα.

Τη Μεγάλη Παρασκευή στην Ιταλία δεν γίνεται η περιφορά του Επιταφίου, δεν υπάρχει καν η συνήθεια του στολισμού του. Γίνεται όμως μια αντίστοιχη λιτανεία που αναπαριστά  τα Πάθη του Χριστού, η λεγόμενη Via Crucis. Στη Ρώμη η Via Crucis ξεκινά από το Κολοσσαίο και φτάνει στην εκκλησία της  Santa Maria Maggiore, ενώ τη λιτανεία οδηγεί ο ίδιος ο Πάπας.

Στη Ρώμη οι καμπάνες δεν ηχούν καθόλου τη Μεγάλη Παρασκευή, αντίθετα στο Μιλάνο χτυπούν μέχρι τις τρείς το απόγευμα, ώρα και κατά την εκκλησιαστική παράδοση μαθεύτηκε το γεγονός του θανάτου του Κυρίου. Στην Ελλάδα όπως ξέρουμε οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα όλη την ημέρα.

Η Λειτουργία του Μεγάλου Σαββάτου στην Ιταλία είναι μια κανονική Θεία Λειτουργία η οποία τελειώνει τα μεσάνυχτα με την ανακοίνωση του μηνύματος της Ανάστασης του Κυρίου. Είχα παρευρεθεί σε Καθολική Λειτουργία του Μεγάλου Σαββάτου το 2013, όταν είχα περάσει ένα εξάμηνο στη Φλωρεντία στα πλαίσια του Erasmus, και ομολογώ ότι παρόλο που δε μου μετέφερε αυτή τη γιορτινή ατμόσφαιρα που μου μεταφέρει μια αντίστοιχη Λειτουργία στην Ελλάδα, ένωσα μια ιδιαίτερη γαλήνη. Όπως κατάλαβες οι Ιταλοί δε ρίχνουν πυροτεχνήματα ούτε κροτίδες το Μεγάλο Σάββατο, αλλά ούτε πιστεύουν στο Άγιο Φως, οπότε υπάρχει το έθιμο της λαμπάδας  (ούτε η «μάχη» για το ποίος θα πάρει πρώτος το Άγιο Φως από τον παπά)

Το μενού του Πάσχα.

Όπως είπα στην αρχή, το Πάσχα στην Ελλάδα γιορτάζεται μεγαλοπρεπώς κι αυτό φαίνεται στο φαγητό. Από τη μαγειρίτσα του Μεγάλου Σαββάτου (ή τις διάφορες παραλλαγές με μανιτάρια ή κοτόπουλο για όσους δεν είναι φίλοι του συγκεκριμένου πιάτου-όπως η γράφουσα) και τα κόκκινα αυγά που τσουγκρίζουμε και μετά τρώμε, μέχρι τα παραδοσιακά φαγητά της Κυριακής του Πάσχα (αρνί ή κατσίκι στη σούβλα, κοκορέτσι, κρέατα διάφορα με τις απαραίτητες σαλάτες και συνοδευτικά) και φυσικά τα απαραίτητα τσουρέκια, το μενού του Πάσχα δε μπορεί σίγουρα να χαρακτηριστεί διαιτητικό.

Και στην Ιταλία έχουν ιδιαίτερες διατροφικές παραδόσεις για το Πάσχα. Το παραδοσιακό πρωινό της Κυριακής του Πάσχα  αποτελείται από είδος αλμυρής τούρτας την οποία τρώνε με συνοδεία ένος τυπικού αλλαντικού που ονομάζεται corallina και με σφιχτά αυγά. Δεν έχει τύχει ακόμα να το δοκιμάσω, φέτος όμως ελπίζω να το κάνω και θα σας ενημερώσω στη σελίδα μου στο Facebook. Το μεσημεριανό γεύμα αποτελείται από αρνάκι στο φούρνο και την coratella με αγκινάρες (η coratella είναι στην ουσία το ίδιο βασικό συστατικό της μαγειρίτσας). Οι αγκινάρες πρωταγωνιστούν αυτή την εποχή στην Ιταλική κουζίνα καθότι είναι λαχανικό εποχής. Ειδικά η Ρώμη φημίζεται για τις αγκινάρες αλά ρομάνα και τις αγκινάρες αλά εβραϊκά, αλλά αυτό θα το αναλύσουμε σε επόμενο άρθρο. Το ιταλικό πασχαλινό γλυκό όπως προανέφερα είναι η colomba.

Ελληνικό Πάσχα στην Ρώμη. Υπάρχει Ορθόδοξη Εκκλησία στη Ρώμη;

Στη Ρώμη λειτουργεί Ορθόδοξη Εκκλησία, όπου τελούνται όλες οι Λειτουργίες της Μεγάλης Εβδομάδος.  Πρόκειται για τον Ιερό Ναό του Αγίου Θεοδώρου στον Παλατίνο (Chiesa di San Teodoro al Palatino) που βρίσκεται στη Via San Teodoro, πολύ κοντά στο σταθμό του μετρό Β Circo Massimo.

Κλείνοντας το άρθρο θα ήθελα να ευχαριστήσω τους αναγνώστες μου για τη στήριξη και τις συμβουλές τους και να ευχηθώ σε όλους Καλή Ανάσταση και Καλό Πάσχα! Φάτε τσουρέκι και για μας που είμαστε στα ξένα (αυγά όμως έβαψα γιατί η παράδοση είναι παράδοση)

 

The english article is coming tomorrow morning. I decided that from now I will be writting them separately because I think is less confusing like that, but let me know what you think.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s